Παιδεία και Πληροφορική: Η ποιητική ουσία της Πληροφορικής ως δημιουργική πρόκληση για το εκπαιδευτικό μας σύστημα

The process of preparing programs for a digital computer 

is especially attractive because it not only can be 

economically and scientifically rewarding, 
it can also be an aesthetic experience
much like composing poetry or musicⁱ. 

Donald Knuth, The Art of Programming

… ἡ γάρ τοι ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ ὂν ἰόντι ὁτῳοῦν αἰτία πᾶσά ἐστι ποίησις, ὥστε καὶ αἱ ὑπὸ πάσαις ταῖς τέχναις ἐργασίαι ποιήσεις εἰσὶ καὶ οἱ τούτων δημιουργοὶ πάντες ποιηταίⁱⁱ.

Πλάτων, Συμπόσιον

Τον τελευταίο καιρό αναδεικνύεται εκ νέου, με πολύ συγκεκριμένη μορφή, το ερώτημα: Είναι επιστήμη η Πληροφορική; Αναφερόμαστε, φυσικά, στα τεκταινόμενα στο χώρο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η ειδική μορφή του ερωτήματος αφορά την επιστημονική αυτονομία και την παιδαγωγική αξία της Πληροφορικής. Συνακόλουθα, την αναγκαιότητα ύπαρξής της στο δημόσιο σχολείο ως αυτόνομου επιστημονικού πεδίου άρα και της διατήρησης των κλάδων εκπαιδευτικού προσωπικού Πληροφορικής ΠΕ19 και ΠΕ20.

Ας εντοπίσουμε αρχικά τους δύο πόλους ανάμεσα στους οποίους κινούνται οι απαντήσεις που έχουν διατυπωθεί σχετικά με την αυτονομία της Πληροφορικής γενικώς και ειδικώς σε σχέση με την παρουσία της στο εκπαιδευτικό σύστημα:

1. Ολιστική προσέγγιση: Η Πληροφορική δεν έχει εγγενή αυτονομία και πρέπει να αντικατασταθεί και ως λέξη με τον συμβατικό όρο ΤΠΕⁱⁱⁱ. Ειδικώς για την εκπαίδευση, οι οπαδοί αυτής της προσέγγισης διατείνονται ότι στόχος της εισαγωγής των ΤΠΕ στο σχολείο είναι να ενισχύσουν τη διαθεματικότητα και να εκσυγχρονίσουν τη διδασκαλία των συμβατικών διδακτικών αντικειμένων.
2. Τεχνοκρατική προσέγγιση: Η Πληροφορική είναι εγγενώς αυτόνομη ως επιστημονικό πεδίο με διακριτή παιδαγωγική αξία που συνδέεται, μεταξύ άλλων, με το λογικό συλλογισμό, την επίλυση προβλημάτων, την ικανότητα ανάλυσης και σύνθεσης. Συνακόλουθα, το σχολείο οφείλει να προσφέρει στους μαθητές αντίστοιχα μαθήματα, ιδίως στη λυκειακή βαθμίδα.

Φυσικά, οι δύο ανωτέρω προσεγγίσεις είναι, όπως αναφέραμε, οι δύο πόλοι ενός άξονα εντός του οποίου αρκετές άλλες μικτές προσεγγίσεις είναι δυνατές. Ο όρος που συνήθως χρησιμοποιείται για να τις περιγράψει είναι πραγματολογική προσέγγιση. Εδώ, φαίνεται να συνυπάρχουν η χρήση των ΤΠΕ ως μέσου πρόσβασης στην πληροφορία (ολιστική προσέγγιση), η διδασκαλία της Πληροφορικής για την οικοδόμηση γνώσεων και δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων με τη βοήθεια των ΤΠΕ -οι οποίες, όμως, εκτιμάται ότι έχουν γενική αξία και εφαρμογή και σε άλλα πεδία- και, τέλος, οι ΤΠΕ ως κοινωνικό φαινόμενο και συστατικό του σύγχρονου πολιτισμού.

Είναι προφανές ότι η πραγματολογική προσέγγιση παρουσιάζει ισχυρά πλεονεκτήματα και, εν τέλει, δεν μπορεί παρά να είναι η κυρίαρχη επιλογή. Ωστόσο, ακριβώς λόγω της ιδιομορφίας της ως ενδιάμεσης προσέγγισης ανάμεσα στους δύο πόλους, είναι πολύ εύκολο να διολισθήσει στην πράξη σε δύο αμοιβαίως ενισχυόμενες (φαύλος κύκλος) κατευθύνσεις:

• Η διολίσθηση προς το ολιστικό μοντέλο οδηγεί σε φαινόμενα όπου τα μαθήματα Πληροφορικής αποσυνδέονται από την ανάγκη οικοδόμησης γενικών γνώσεων και δεξιοτήτων που αντέχουν στο χρόνο και δεν επηρεάζονται από τις συνεχείς ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές.
• Η διολίσθηση προς το τεχνοκρατικό μοντέλο συνεπάγεται φαινόμενα όπου τα μαθήματα που κάνουν χρήση των ΤΠΕ εστιάζουν μονομερώς σε τεχνικές ανεύρεσης, μετασχηματισμού, αρχειοθέτησης, διανομής και μεταγωγής πληροφοριών χωρίς οι μαθητές να μπορούν να οικοδομήσουν γνώσεις και δεξιότητες ποιοτικής διάκρισης, κριτικής αποτίμησης, εκφραστικής ακρίβειας και συνεργατικής δημιουργίας.

Εκτιμούμε ότι ο φαύλος κύκλος που επισημαίνουμε είναι ήδη υπαρκτός και, εκτός των άλλων, παίρνει μορφές που αλλοιώνουν την ίδια τη φύση της παιδείας. Αναφερόμαστε στην επικράτηση εμπορευματικών προσεγγίσεων για την “πιστοποίηση Η/Υ” ή το “πανελληνίως εξεταζόμενο μάθημα” ως επιστέγασμα της διαδικασίας βασικού και προχωρημένου ψηφιακού εγγραμματισμού αντίστοιχα.

Με διαφορετικά λόγια, οι μαθητές καλούνται να αναπτύξουν τεχνικές δεξιότητες χειρισμού των ΤΠΕ και των μεθοδολογικών αρχών της Πληροφορικής εν είδει παθητικών καταναλωτών της τεχνολογίας. Δεν αναπτύσσουν τις αναγκαίες δημιουργικές ικανότητες που θα τους επιτρέψουν να εκφραστούν (προσωπικά ή συνεργατικά) μέσω των εργαλείων και των μεθοδολογικών αρχών της Πληροφορικής προκειμένου να συμμετέχουν συνειδητά στο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτιστικό γίγνεσθαι σήμερα ως μαθητές και αύριο ως υπεύθυνοι πολίτες. Πολύ περισσότερο, δεν αποκτούν τα αναγκαία διανοητικά εφόδια που θα τους επιτρέψουν ως μέλη του κοινωνικού συνόλου να κατανοήσουν τις σύγχρονες τεχνολογίες και να συμβάλλουν στην δημοκρατική διαχείριση - διακυβέρνηση της τεχνολογίας και των εφαρμογών της.

Δυστυχώς, οι ανωτέρω παρατηρήσεις, στο βαθμό που όντως απηχούν τη βιούμενη από όλους μας εκπαιδευτική πραγματικότητα, ισχύουν κατά μείζονα λόγο για το μεγαλύτερο τμήμα της κοινωνίας μας. Οι πολίτες παραμένουν διανοητικά αφοπλισμένοι την ίδια στιγμή που η ανάγκη ενεργούς εμπλοκής τους στην ορθολογική αξιοποίηση της Πληροφορική προς όφελος όλων είναι περισσότερο από ποτέ πιεστική. Η κοινωνία συνολικά, όχι μόνο το σύγχρονο σχολείο, παραμένει σε καθεστώς πληροφορικής αμάθειας ή, το χειρότερο, ημιμάθειας που οδηγεί σε προσωπικές και συλλογικές αποφάσεις που σπαταλούν πολύτιμους και σπάνιους πόρους. Έχουμε και σε επίπεδο κοινωνίας ανάλογο φαύλο κύκλο: Η μαζική χρήση των ΤΠΕ αντιστοιχεί σε κυνήγι των τεχνολογικών εξελίξεων με τη μορφή του τεχνολογικού καταναλωτισμού σε ατομικό και κρατικό επίπεδο. Η δε Πληροφορική των “ουδέτερων τεχνοκρατών” διαμορφώνει ένα οργουελικό μέλλον για όλους.

Η κατάσταση που περιγράψαμε φαίνεται να επιβεβαιώνει μια φιλοσοφική παράδοση που αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό την τεχνολογία θεωρώντας ότι βρίσκεται στον αντίποδα του ανθρωπισμού. Ως απάντηση στον τεχνολογικό μονόδρομο των σύγχρονων κοινωνιών, συνήθως προτείνεται η Τέχνη (με την έννοια των Καλών Τεχνών - Arts) η οποία αποτελεί ανέκαθεν το πεδίο συνάντησης του Ανθρώπου με το Αγαθό, την Αλήθεια και το Κάλλος. Αυτός ο δυισμός Τέχνης και Τεχνολογίας είναι μάλλον άγνωστος στο αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους οι οποίοι με τον όρο Τέχνη εννοούσαν εξίσου τις Καλές Τέχνες και τις Πρακτικές Τέχνες. Αν στις μέρες μας αυτή η αρχική ενότητα έχει διασπαστεί τούτο μάλλον οφείλεται στην μονομερή εστίαση της Τεχνολογίας στην εργαλειακή αποτελεσματικότητα με τελικό στόχο την μεγιστοποίηση οικονομικών μεγεθών.

Στην περίπτωση της Πληροφορικής, ωστόσο, εμφανίζονται κάποιες αξιοσημείωτες ρωγμές στο κυρίαρχο υπόδειγμα του Τεχνολογείν. Η πλέον ορατή, προς το παρόν, αφορά τη στάση ζωής^iv του Ελεύθερου Λογισμικού. Φαίνεται πως η ίδια η φύση της Πληροφορικής καθιστά εφικτή την επανασύνδεση των Πρακτικών Τεχνών με τις Καλές Τέχνες επαναφέροντας τον όρο Τέχνη στον αρχικό εννοιολογικό του χώρο. Συνακόλουθα, το βίωμα του τεχνολόγου Πληροφορικού το οποίο μας περιγράφει ο Donald Knuth^v αποτελεί κατεπείγουσα ανάγκη να μεταφερθεί στο χώρο του σχολείου. Ως βίωμα τόσο του δάσκαλου Πληροφορικού όσο και του μαθητή. Εξάλλου, η χαρά της δημιουργίας δεν περιορίζεται μόνο στο πεδίο της “χρήσης” γλωσσών προγραμματισμού γενικού σκοπού. Αφορά τη χρήση και άλλων πληροφορικών αγαθών. Παρατηρείται, μάλιστα, στις μέρες μας μια διαρκώς εντεινόμενη τάση να αναδειχθεί αφενός η φύση της Πληροφορικής ως γενικής γλώσσας-εργαλείου του σκέπτεσθαι και αφετέρου των συναφών τεχνολογιών ως ειδικών γλωσσών-εργαλείων πρακτικής δημιουργικής έκφρασης^vi. Μια τέτοια προσέγγιση της Πληροφορικής και της Πληροφορικής Παιδείας μπορεί πραγματικά να αποτελέσει μια καρποφόρα πρόκληση για το δημόσιο σχολείο. Να προσφέρει πολύτιμα διανοητικά και πρακτικά εφόδια στη νεολαία και να διαμορφώσει ένα πεδίο αρμονικής συνύπαρξης του Τερπνού με το Ωφέλιμο.

Είναι αλήθεια, βεβαίως, ότι η Πληροφορική στο σύγχρονο ελληνικό σχολείο παραμένει απομονωμένη. Χωρίς υψηλούς προστάτες παλεύει χρόνια τώρα για να σταθεί όρθια και να υπηρετήσει τη νεολαία μας. Παρά τις αστοχίες του καθένα μας προσωπικά, ως συλλογικότητα παραμένουμε προγραμματικά και με ενσυνείδητη εμμονή εκτός των μηχανισμών διαχείρισης της μόρφωσης ως “επαγγελματικής ύλης”. Συνακόλουθα, οι σκέψεις που διατυπώσαμε είναι απολύτως απίθανο να αποτελέσουν άξονες κεντρικής εκπαιδευτικής πολιτικής. Ωστόσο, έχουμε εμπιστοσύνη στο καινοτόμο πνεύμα και τη δημιουργικότητα των συναδέλφων Πληροφορικών της Εκπαίδευσης. Γνωρίζουν να λύνουν προβλήματα και συνεπώς θα βρουν τη λύση και στο πρόβλημα της ανάδειξης της ποιητικής ουσίας της Πληροφορικής κι ας παραμένει πεζό και εχθρικό το εργασιακό τους περιβάλλον.

Τούτη την ώρα που οι συσσωρευμένες επιζήμιες συνέπειες του πολιτικού τυχοδιωκτισμού δεκαετιών διαμορφώνουν μια ζοφερή πραγματικότητα που συντρίβει μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς, εμείς στέλνουμε στους συναδέλφους εκπαιδευτικούς ένα ποιητικό μήνυμα^vii αισιοδοξίας. Και τους ευχαριστούμε γιατί κρατούν ζωντανή την ελπίδα όλων μας για ένα σχολείο που θα κάνει πρώτο την αρχή για έναν καλύτερο κόσμο.

Ωσάν το έρημο δεντρί 

που 'ναι στ' αόρι απάνω 

μ’ αρέσει να 'μαι αμοναχός 

με τσοι πολλούς δεν κάνω 

Κι άμας ο κόσμος σκοτεινιά 

γεμίζει να γυρίζω 

Χαΐνης και τση χαραυγής 

τσ' ελπίδες να σκορπίζω.

Το Διοικητικό Συμβούλιο
της Ένωσης Πληροφορικων Ελλάδας
(http://www.epe.org.gr)

Ηλεκτρονική γραμματοθυρίδα επικοινωνίας: info@epe.org.gr

Σημειώσεις:

i. “Η διαδικασία προγραμματισμού υπολογιστών είναι ιδιαίτερα ελκυστική όχι μόνο επειδή μπορεί να είναι οικονομικά και επιστημονικά ανταποδοτική αλλά και επειδή μπορεί να είναι μια αισθητική εμπειρία όπως η σύνθεση ποίησης ή μουσικής.”

ii.“... κάθε αιτία που από την ανυπαρξία προχωρά στην ύπαρξη, είναι ποίηση, με αποτέλεσμα και όλα τα έργα των Τεχνών είναι ποίηση και όλοι οι δημιουργοί αυτών ποιητές.”. Με μια πιο ελεύθερη απόδοση: “Οποιοσδήποτε δημιουργεί/παράγει κάτι είναι ποιητής-δημιουργός”.

iii. Σκόπιμα αποφεύγουμε την ανάλυση του αρκτικόλεξου ΤΠΕ. Αφενός αμφισβητούμε την τρέχουσα απόδοσή του ως Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών καθώς αποκλίνει από την ορθή μετάφραση του αγγλικού ICT – Information and Communication Technologies ιδίως όσον αφορά την αντιστοιχία μεταξύ Πληροφορικής και Information. Αφετέρου ήδη παρατηρείται η τάση χρήσης του ως αυτόνομου εννοιολογικά ουσιαστικού σε φράσεις όπως: έργα ΤΠΕ, επιστήμονες ΤΠΕ, τμήματα ΤΠΕ, μάθημα ΤΠΕ κ.λ.π. κ.λ.π. Γνώμη μας είναι ότι οι ανωτέρω νεολογισμοί χρησιμοποιούνται ακριβώς για να εξοβελιστεί από το νεοελληνικό λεξιλόγιο η λέξη Πληροφορική και τα παράγωγά της.

iv. Θεωρούμε ότι το ελεύθερο λογισμικό είναι πρωτίστως στάση ζωής και όχι απλώς κίνημα (movement) όπως συνήθως προσδιορίζεται. Αυτό περιγράφεται πολύ παραστατικά στο κείμενο της απομαγνητοφωνημένης ομιλίας του Richard Stallman “Ελεύθερο Λογισμικό: Ελευθερία και Συνεργασία” (http://www.gnu.org/events/rms-nyu-2001-transcript.txt)

v. “The process of preparing programs for a digital computer is especially attractive because it not only can be economically and scientifically rewarding, it can also be an aesthetic experience much like composing poetry or music.” Donald Knuth, The Art of Programming

vi. Τελείως ενδεικτικά παραπέμπουμε στο πρόσφατο (Σεπτέμβριος 2013) αφιέρωμα του περιοδικού Computer της IEEE στην Πληροφορική Παιδεία με τίτλο “Computing Education: Beyond the Classroom”. Στο εισαγωγικό σημείωμα (http://www.computer.org/csdl/mags/co/2013/09/mco2013090030.html) του αφιερώματος διαβάζουμε: “Computing is a form of expression and a tool for thinking.”

vii. Στίχοι του τραγουδιού Χαΐνης του Δημήτρη Αποστολάκη

Εργαστήρια Δεξιοτήτων. Ή: Πως να ΜΗΝ προσφέρεις Παιδεία

    Ο Βαγγέλης είναι μαθητής της Γ’ Γυμνασίου. Είναι απουσιολόγος και ήδη γνωρίζει πάρα πολλά: Διαβάζει και καταλαβαίνει τις προδιαγραφές (a.k.a. “specs”) μιας κάρτας γραφικών, ξέρει να διαβάζει και να απαντά σε μηνύματα e-mail, στο Viber, στο Messenger, να κοινοποιεί την τοποθεσία του στους χάρτες της Google και άλλα αντίστοιχα σε σχέση με τις λεγόμενες ΤΠΕ. Γνωρίζει επίσης πως αν αγοράσει ένα προϊόν στο όνομα κάποιου ελεύθερου επαγγελματία, φίλου π.χ. του πατέρα του, μπορεί να αποφύγει τον ΦΠΑ.

    Θυμάται ακόμη αυτό που έγραφε στην Α’ Γυμνασίου το βιβλίο της Οικιακής Οικονομίας, ότι δηλ. “σκοπός της οικογένειας είναι να καταναλώνει” και δεν παραλείπει να ζητά συχνά απ’ τους γονείς του ακόμη και αγαθά που δεν έχει ανάγκη· όπως π.χ. εκείνο το σούπερ κινητό με τον φωτογραφικό φακό των 48 MPixels, τα 16Gb RAM και την υποστήριξη 5G. Η εν λόγω τεχνολογία δεν έχει ακόμη “φτάσει” στην πόλη όπου ζει, αλλά τι θα γίνει αν κάποτε “έρθει” η 5G στα μέρη του και έχει ακόμη παλιό (;) κινητό που δεν την υποστηρίζει; (Εντάξει, μάλλον απίθανο αυτό το τελευταίο). Εντυπωσιακό τέλος είναι και το ότι ξέρει να κλίνει σε όλες τις πτώσεις το ουσιαστικό “καινοτομία” και να ορίζει σωστά το παράγωγο ρήμα ως: “Δημιουργώ, προτείνω ή εισάγω κάτι το πρωτοποριακό, τελείως καινούργιο ή ριζικά διαφορετικό από αυτά που υπήρχαν παλιότερα, κάτι που αποτελεί τομή σε σχέση με το παρελθόν”.

    Απ’ την άλλη πάλι, ο Βαγγέλης αγνοεί σε ποιον αιώνα περίπου διαδραματίζονται τα έπη του Ομήρου. Επίσης δεν έχει διαβάσει “κανένα βιβλίο του Σωκράτη” όπως λέει ο ίδιος όταν τον ρωτούν για τον φιλόσοφο, ενώ το όνομα Νεύτων του θυμίζει αμυδρά κάτι που είχε ακούσει στην Μελέτη Περιβάλλοντος όταν ακόμα πήγαινε στο Δημοτικό. Του φαίνονται δε γελοία κάποια ποιήματα ενός Κρυστάλλη μιας και του θυμίζουν ιστορίες για μακρινούς προγόνους, τους οποίους στο κάτω-κάτω δεν έχει καν γνωρίσει. Τέλος, το πιο βαρετό μάθημα γι’ αυτόν είναι εκείνη η “Ελένη” ενός κάποιου Ευριπίδη. (“Μα πείραζε να ήταν η Μενεγάκη”; )

    Σε ποιους άραγε οφείλουμε τα εύσημα για όλες τις παραπάνω κατακτήσεις του -κάθε- Βαγγέλη και ποιους πρέπει να κατηγορήσουμε (ΑΝ πρέπει) για τις προαναφερθείσες ελλείψεις/αδυναμίες του; Μήπως τους γονείς; Τους δασκάλους και καθηγητές του; Την κοινωνία ολόκληρη; (Κι αλήθεια, υπάρχει τέτοια; Το τελευταίο είχε ξεκάθαρα αμφισβητήσει γνωστή, μακαρίτισσα πια, Βρετανή πολιτικός).

    Η άποψη λοιπόν του γράφοντα είναι πως η λέξη “δεξιότητες” εξηγεί πολλά από τα παραπάνω, εδώ και χρόνια μάλιστα. Πιο πριν κι απ’την εποχή που μιλούσαμε για ψηφιακή αλλοτρίωση (https://bit.ly/3b9LT6r), όταν κάποιοι Πληροφορικοί διαμαρτυρόμαστε τότε, επειδή στην Ελλάδα συνέχεαν την Επιστήμη μας με δεξιότητες όπως η … δακτυλογράφηση. Πριν ακόμη η πρώτη Υπουργός Παιδείας που μίλησε για δεξιότητες πει ότι: “Οι μαθητές μας ξέρουν να χτυπάνε τα πλήκτρα” και άρα για ποιον λόγο να διδάσκονται Πληροφορική; Δεξιότητες λοιπόν! Skills. Δεξιότητες αντί Εκπαίδευσης.

    Δεξιότητες όπως είναι η ικανότητα οδήγησης τροχοφόρου, το μαγείρεμα, η κομμωτική, το κλάδεμα, το κέντημα, η συναρμολόγηση μοντέλων κ.α. Γιατί δηλ. χρειάζομαι γνώσεις (knowledge) όπου αρκούν οι δεξιότητες (skills); Με απλά λόγια, αν ξέρω να βρίσκω την ορθογραφία μιας λέξης στο βικιλεξικό (ας πούμε), γιατί πρέπει να μάθω περισσότερα σχετικά με την Γλώσσα μου; Γιατί πρέπει να μπορώ να συντάσσω κείμενα με τις σκέψεις και τα επιχειρήματά μου για ένα πρόβλημα; Εκτός αν θέλω να γίνω π.χ. δημοσιογράφος, αλλά και πάλι θα τα μάθω αυτά μελλοντικά, σε κάποιο σχετικό Κολλέγιο απ’ τα τόσα που θα ιδρυθούν. 

    Ποιος ο λόγος να φορτώνεται το σχολικό πρόγραμμα (curriculum) με τέτοια πράγματα; Άκου: Γλώσσα Γ’ Γυμνασίου; Μα, δεν ξέρεις ήδη να μιλάς και να γράφεις στα 15 σου; Τι παραπάνω θα σου μάθουν επιτέλους στην “Γλώσσα”; Ή μήπως πρέπει να διαβάσεις Λογοτεχνία; Υπάρχουν άφθονα δωρεάν βιβλία ως αρχεία PDF στο διαδίκτυο. Τι θα κάνει το παιδί στον ελεύθερο χρόνο του; Άφησε λοιπόν το σχολείο να του διδάξει ουσιαστικότερα ( ; ) πράγματα που θα το βοηθήσουν να επιβιώσει αύριο μεθαύριο. Όπως π.χ. Επιχειρηματικότητα. Ή -ας πούμε- πως να βρίσκει πηγές δανεισμού. Ιδού ένα ωραιότατο θέμα για Έκθεση: “Αίτημα προς την τράπεζα”. Ή σωστότερα: “Αναζήτηση επενδυτή”.

    Αλλά και σχετικά με τις λεγόμενες “Θετικές” Επιστήμες. Τι χρειάζεται επιτέλους τόση Ευκλείδεια Γεωμετρία; Αντί να μάθω που χρησιμεύει το … βαρύκεντρο ενός τριγώνου ή πως να το βρίσκω, δεν είναι καλύτερο να μάθω πώς να βρίσκω δουλειά ή, ορθότερα, απασχόληση; Αντί να μαθαίνω μεθόδους προγραμματισμού (“διαίρει και βασίλευε”, “άπληστη μέθοδο” κλπ.), δεν είναι αποτελεσματικότερο να μάθω κατευθείαν το συντακτικό και τις βιβλιοθήκες π.χ. της Swift; Ή τέλος πάντων της όποιας “καυτής” (hot παιδιά, hot το λέμε) τεχνολογίας ζητάει σήμερα η … αγορά. Κι εν τέλει, για να μπορέσω π.χ. να χρησιμοποιήσω φτυάρι, πρέπει να ξέρω ότι αυτό είναι μοχλός 3ου είδους;

   Όλα τα παραπάνω μοιάζουν μεν λογικά, όμως η ερώτηση παραμένει: Τα σχολεία οφείλουν ή όχι να παρέχουν Παιδεία; Κι αν ναι, παιδεία δεν είναι “η καλλιέργεια της προσωπικότητας ενός ανθρώπου σε όλους τους τομείς: πνευματικό, ηθικό, σωματικό”; Έτσι τουλάχιστον βρίσκουμε στα λεξικά. Φυσικά υπάρχει και η εκπαίδευση. Δηλαδή: “Η διαδικασία μετάδοσης γνώσης και εμπειρίας καθώς και η καλλιέργεια και ανάπτυξη των δεξιοτήτων και ικανοτήτων ενός ατόμου σε σχολεία ή με άλλους τρόπους, προκειμένου να καταστεί ικανό στις επαγγελματικές και άλλες μετέπειτα υποχρεώσεις του”. Πόση από αυτήν όμως την διαδικασία πρέπει να λαμβάνει χώρα στα σχολεία και πόσα να γίνονται “με άλλους τρόπους”; Μήπως όταν οι δεξιότητες αφαιρούν χώρο και χρόνο από τις γνώσεις, περνάμε πια σε κατάρτιση αντί εκπαιδεύση; Μήπως -για να εξηγήσουμε και τον τίτλο του παρόντος κειμένου- χάνουμε σε μόρφωση; Δηλαδή σε ουσιαστικές γνώσεις και καλλιέργεια;

    Στο σημείο αυτό, θα αποτελούσε παράλειψη να μην αναζητήσουμε συνδρομή σε λόγια πιο καλλιεργημένων ανθρώπων, όπως π.χ. ο μεγάλος μας συνθέτης Μ. Χατζιδάκις: “Η μόνη αντιβίωση για την καταπολέμηση του κτήνους που περιέχουμε είναι η Παιδεία. Η αληθινή παιδεία και όχι η ανεύθυνη εκπαίδευση και η πληροφορία χωρίς κρίση και χωρίς ανήσυχη αμφισβητούμενη συμπερασματολογία. Αυτή η παιδεία που δεν εφησυχάζει ούτε δημιουργεί αυταρέσκεια στον σπουδάζοντα, αλλά πολλαπλασιάζει τα ερωτήματα και την ανασφάλεια.” (Δικές μας οι υπογραμμίσεις).

    Ανεπίτρεπτο επίσης θα ήταν να αγνοήσουμε άρθρο (https://bit.ly/3CsSqos) ενός άλλου Ξανθιώτη, του Φιλόλογου και συγγραφέα Θανάση Μουσόπουλου. Εκεί μαθαίνουμε ότι ο Ισραηλινός ιστορικός Yuval Noah Harari (https://bit.ly/3jCy2Ky) στο έργο του: ‘21 μαθήματα για τον 21ο αιώνα’ (https://tinyurl.com/m2s7dd38) γράφει σχετικά με τα της εκπαίδευσης: “Το τελευταίο πράγμα που πρέπει να δώσει μια δασκάλα στους μαθητές της είναι πληροφορίες. Διαθέτουν ήδη υπερβολικά πολλές. Χρειάζονται όμως την ικανότητα να βγάζουν νόημα από τις πληροφορίες, να μπορούν να διακρίνουν τι είναι σημαντικό και τι ασήμαντο και, κυρίως, να μπορούν να συνδυάσουν πολλές επιμέρους πληροφορίες για να φτιάξουν για ευρύτερη εικόνα για τον κόσμο”.

Θα ανταπαντήσει κανείς πως τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων συμπληρώνουν τα σημερινά προγράμματα σπουδών χωρίς να αντικαθιστούν “κανονικά” μαθήματα. Όμως πάλι τι σημαίνει αυτό; Ότι μεγαλώνει το διάστημα παραμονής των μαθητών στο σχολείο; Και αν πράγματι είναι έτσι, σε πόσο φόρτο αντέχουν τα παιδιά μας; Κι εν πάσει περιπτώσει, για ποιον λόγο πρέπει να αποκτά κανείς τόσες δεξιότητες εξ απαλών ονύχων;

Μήπως ώστε να “απασχολείται” (αντί “εργάζεται”) από νωρίς εκεί που τον/την χρειάζονται; Στα λεγόμενα sweatshops των 500€ το μήνα (αν είναι και τόσα); Και γιατί να μην έχει ακούσει ποτέ για έργα όπως π.χ. η “Αντιγόνη” του Σοφοκλή; Μήπως για να μην πολυπροβληματίζεται με όσα του ζητούν να κάνει; Τι θέλουμε τελικά από τα σχολεία και τους δασκάλους μας; Να γυρίσουν τους νέους σε μια κατάσταση η οποία θα παραπέμπει στην εισαγωγή της “Μάνας” του Μ. Γκόρκη; Ε, τότε ας κλείσουμε θυμίζοντας αυτό ακριβώς το απόσπασμα:

    “Κάθε μέρα αντηχούσε πάνω απ’ τον εργατικό συνοικισμό, μέσα στη λιγδιασμένη και γεμάτη καπνούς ατμόσφαιρα, η σφυρίχτρα του εργοστασίου. Και τότε, υπακούοντας στο κάλεσμά της, ξετρύπωναν βιαστικά, σαν φοβισμένες κατσαρίδες, απ’ τα μικρά γκρίζα σπίτια τους άνθρωποι βλοσυροί, που δεν πρόφτασαν να ξεκουράσουν τα μούσκουλά τους. Μες στο κρύο μισοσκόταδο τραβούσαν πάνω στον άστρωτο δρόμο, που έβγαζε στα πέτρινα κελιά της φάμπρικας”. (Μετάφραση: Άρης Αλεξάνδρου)

 

To upskill myself or not to upskill? That is the question

 

 

 

 

Τον τελευταίο Νοέμβριο, βγήκε σε Δημόσια Διαβούλευση πρόταση σχεδίου νόμου σχετικά με μελλοντικές αλλαγές στη διαδικασία προσλήψεων στον Δημόσιο Τομέα (https://is.gd/OHNgVM). Εκεί (άρθρο 9) διαβάζει κανείς ότι η όλη διαδικασία περνάει πλέον στις αρμοδιότητες του ΑΣΕΠ και οι υποψήφιοι, ανεξαρτήτως των σπουδών τους εξετάζονται και σε: «[…] δεξιότητες γλωσσικού και αριθμητικού συλλογισμού, δεξιότητες ανάλυσης και επίλυσης προβλημάτων στον χώρο εργασίας, ιεράρχησης προτεραιοτήτων και ποιοτικής και αποδοτικής εργασίας». Επιπλέον, στην όλη συζήτηση γύρω από το θέμα, απαντώνται Αγγλικοί όροι όπως: Upskilling, micro-credentials (https://is.gd/7aZlhc) κλπ. Κυριαρχεί δε η (Ελληνική επιτέλους) λέξη: «Δεξιότητες».

Όπως σχολίασα και ο ίδιος στον ιστότοπο opengov.gr (http://www.opengov.gr/ypes/?p=7381#comments), οι εισηγητές της Κυβέρνησης λένε πως αν π.χ. κάποιος έχει σπουδάσει Μηχ/κός Η/Υ στο ΕΜΠ και προκηρυχθεί θέση ας πούμε στο Υπουργείο Εσωτερικών, ή στην ΗΔΙΚΑ, ή στην ΚΤΠ Α.Ε. ή σ’ένα Νοσοκομείο (Μηχανογράφηση κλπ.) θα του ζητήσουν να εξεταστεί σε όσα έχει σπουδάσει και επιπλέον σε «δεξιότητες γλωσσικού και αριθμητικού συλλογισμού, δεξιότητες ανάλυσης και επίλυσης προβλημάτων στον χώρο εργασίας, ιεράρχησης προτεραιοτήτων και ποιοτικής και αποδοτικής εργασία». Κι αναρωτιέμαι:  Δηλαδή και οι υποψήφιοι Παν. Εκπαίδευσης (ΠΕ) θα εξετάζονται σε τί; Στην ορθογραφία; Στις πράξεις της αριθμητικής; 

Με μεγάλη μου απογοήτευση λοιπόν είδα πως οι κύριοι λόγοι που οδήγησαν μια χούφτα ανθρώπους στο να ιδρύσουμε την Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας (www.epe.org.gr) πίσω στα 2001, εξακολουθούν δυστυχώς να υφίστανται. Συνεχίζει δηλ. η Ελληνική Πολιτεία να αντιμετωπίζει πολλές Επιστήμες ως δεξιότητες που αποκτώνται με σεμινάρια λίγων εβδομάδων και εξασφαλίζουν(;) –με λογικό τίμημα- την επαγγελματική αποκατάσταση των νέων. Προς τι λοιπόν η ίδρυση συγκεκριμένων Τμημάτων στα Πανεπιστήμια της χώρας; Γιατί να υπάρχουν ας πούμε Τμήματα Νοσηλευτικής, όταν μπορεί κάποιος να ολοκληρώσει τον αντίστοιχο κύκλο σπουδών σ’ ένα ΕΠΑΛ ή σ’ ένα ΙΕΚ ή ΚΕΚ και να έχει τη δυνατότητα, αφού φυσικά ελεγχθούν οι «δεξιότητες ανάλυσης και επίλυσης προβλημάτων στον χώρο εργασίας» κλπ, να διοριστεί ως νοσηλευτής/τρια στο ΕΣΥ; Κι ακόμη: Σε τι χρειάζονται τα Τμήματα Οικονομικών Σπουδών; Δεν αρκεί η θήτευση σε κάποιο λογιστικό γραφείο ώστε να μπορέσεις να αναλάβεις αύριο το Λογιστήριο π.χ. ενός ΟΤΑ; 

Καθώς στην Ελλάδα η Επιστήμη της Πληροφορικής τυχαίνει να είναι μια απ’ τις κυρίως πάσχουσες από στρεβλώσεις όπως οι παραπάνω, δεν μπόρεσα ν’ αποφύγω μια αναπόληση στα φοιτητικά κι ακόμα πιο πριν, στα μαθητικά μου χρόνια. Τα χρόνια δηλ. της Δευτεροβάθμιας αλλά και του Τμήματος Επιστήμης Υπολογιστών του Παν. Κρήτης.

Μαθητή λοιπόν της Β’ Γυμνασίου με βρήκε το εγχειρίδιο χρήσης του υπολογιστή Commodore 64 (64 Kilobytes RAM) της ομώνυμης εταιρείας. Είχα ήδη την τύχη να έχω παίξει video games σε τέτοιους (8-bits) υπολογιστές σε σπίτια φίλων κι έτσι είχα άφθονες απορίες σχετικά με το πώς φτιάχνονται επιτέλους αυτά τα παιχνίδια! Καθόλου παράξενο λοιπόν που το εν λόγω εγχειρίδιο (γραμμένο στην Αγγλική φυσικά) μου άνοιξε αδιανόητους –ως τότε- ορίζοντες. Εννοείται πως το «ρούφηξα» σε μια μέρα: 6510 CPU instruction set, memory addresses, γλώσσα BASIC, PEEK, POKE, Video RAM, Sound Interface Device (SID) …. Ουάου! Πρέπει οπωσδήποτε να σπουδάσω «Υπολογιστές». Alea jacta est! Θα γίνω ο νέος Σταύρος Φασούλας (https://peoplepill.com/people/stavros-fasoulas/) που έγραψε το παιχνίδι Sanxion με την εξαιρετική μουσική του Prokofiev και το Quedex (aka: Quest for the ultimate DEXterity). Ίσως μπορέσω να έχω σχεδιάσει ένα τσιπ όπως το SID του Bob Yannes ως τα 24 μου! Θα γράψω κι εγώ ως τα 28 λογισμικό όπως το Visicalc. Όλο το μέλλον δικό μου!

Παραδόξως(;) σε καμια στιγμή δεν σκέφτηκα πως όλα τα παραπάνω ήταν απλώς δεξιότητες που θα μπορούσα να αποκτήσω χωρίς κατάλληλες σπουδές. Γι’ αυτό και στρώθηκα στο διάβασμα, ιδίως των μαθημάτων στα οποία θα εξεταζόμουν στις Πανελλαδικές. Έπρεπε οπωσδήποτε να εισαχθώ σε κάποιο Τμήμα Πληροφορικής από τα 3-4 που τότε υπήρχαν στην Ελλάδα. 

Εν τέλει, δόξα τω Θεώ, οι κόποι τριών και βάλε ετών ανταμείφθηκαν και βρέθηκα στο Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών της Σχολής Θετικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κρήτης στο Ηράκλειο (www.csd.uoc.gr). Εκεί λοιπόν έμαθα από πολύ νωρίς πως υπάρχουν κι άλλοι επεξεργαστές εκτός αυτών της Intel κι ότι τα CP/M και MS-DOS δεν ήταν τα μόνα Λειτουργικά Συστήματα στον κόσμο. Υπήρχαν όμως ακόμη πολλοί «μύθοι» στους οποίους πίστευα. Κι είναι πραγματικά τραγικό ότι όσα φαινόταν τότε (1991) φυσιολογικά στον χώρο, εξακολουθούν να φαίνονται έτσι και σήμερα. Συγκεκριμένα: Η στρέβλωση ότι για να γίνεις προγραμματιστής αξιώσεων αρκεί να ξέρεις μια δημοφιλή γλώσσα προγραμματισμού (όπως ήταν εκείνον τον καιρό η C ή η Pascal) κυριαρχούσε. Στην Ελλάδα υπήρχε τότε –καλώς ή κακώς- κόσμος που έγραφε σε Clipper εφαρμογές για λογιστικά γραφεία και πλούτιζε εντός μηνών. Άρα σε τι χρειαζόταν οι Πανεπιστημιακές σπουδές;

Εύλογο λοιπόν ήταν να σκεφτώ ό,τι πάνω-κάτω σκεφτόταν σχεδόν όλοι οι σπουδαστές των διαφόρων κολλεγίων της εποχής: Άμα μάθω καλά την τάδε γλώσσα προγραμματισμού, μπορώ να κάνω τα πάντα. Κι ένα απ’ τα πρώτα πράγματα που ήθελα να κάνω, ήταν να φτιάξω τον δικό μου compiler. Στην πραγματικότητα είχα εντυπωσιαστεί όταν έμαθα πως στο Τμήμα, και δη στο 3ο έτος, θα γράψουμε τον δικό μας μεταγλωττιστή της δικιάς μας γλώσσας προγραμματισμού. Ουάου και πάλι! Μ' ένα ερωτηματικό όμως πια: Και γιατί να περιμένω το 3ο έτος; Ξέρω (;) προγραμματισμό, οπότε θα το κάνω από τώρα και θα το έχω έτοιμο στο μάθημα ΗΥ340 του 5ου εξαμήνου.  Κι ας μου φώναζε ο εμπειρότερος και πιο ψαγμένος συμφοιτητής Αλέξης Π. ότι: «Πρέπει να έχεις σοβαρό θεωρητικό υπόβαθρο για να πας να γράψεις μια Γλώσσα Προγραμματισμού». Συγκεκριμένα, δεν ήταν τυχαίο που το μάθημα ΗΥ340 («Γλώσσες & Μεταφραστές») είχε ως προαπαιτούμενα –μεταξύ άλλων- τα Δομές Δεδομένων και Θεωρία Υπολογισμού.

Αλλά πού να καταλάβω! Αφού στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου είχα βρει το κλασικό: «Brinch Hansen on Pascal Compilers» (https://is.gd/MWdO2K) όπου ο Hansen παρέθετε ως επίλογο όλον τον πηγαίο κώδικα ενός μεταγλωττιστή της Pascal, γραμμένον σε … Pascal. Και γιατί ο –μακαρίτης πια- Δανός και όχι εγώ δηλαδή; Ανοίγοντας εδώ μικρή παρένθεση, να αναφέρω ότι τότε ήμουν φανατικός θαυμαστής της γλώσσας Pascal. Όχι μόνο γιατί μου φαινόταν «Ferrari» μπροστά στο «Zastava» της Basic του ZX-Spectrum ας πούμε (10 LET X=1) με την οποία … ανδρωθήκαμε, αλλά κι επειδή ήταν τόσο μα τόσο δομημένη: Επιτρέπει π.χ. δήλωση υποπρογράμματος τοπικά• μέσα σε άλλο υποπρόγραμμα. Πόσες σύγχρονες, σημερινές γλώσσες προγραμματισμού το κάνουν; Τέλος παρένθεσης.

Ιδού η Ρόδος, ιδού και το πήδημα, έφη Αλέξης. Sun Sparcstations έχομεν (στο Τμήμα). Unix με gcc (https://gcc.gnu.org) έχομεν. Εργαλεία ( aka: Software) όσα θες: Lex, Flex, Yacc, Bison, you name it.  Τι να μας πει ο Per Brinch Hansen με την ταπεινή UCSD Pascal; «Άντε να σε δω» (πάλι ο Αλέξης). Κι έτσι τελικά ξεκίνησα τέτοιο εγχείρημα χωρίς ιδέα περί context free grammars (CFG), ντετερμινιστικά (και μη) αυτόματα, LALR parsers κλπ, κλπ. Χωρίς εφόδια δηλαδή. Πού πήγαινα ο … Καραμήτρος; Έτσι και μ’ έβλεπε από καμιά μεριά (στο 1ο έτος ήμουν) να προσπαθώ να γράψω κώδικα ο συμπατριώτης μας ο Χρ. Παπαδημητρίου (https://is.gd/mcxSxR) θα μ’ έπνιγε με τα ίδια του τα χέρια· αν βέβαια είχε αποφύγει νωρίτερα το εγκεφαλικό.

Το ρεζουμέ είναι πως αν και –πέρα από χρόνο- έχασα και χρήμα (τα ποτά του στοιχήματος με τον περιβόητο Αλέξη)· εν τέλει ωφελήθηκα, διότι επιτέλους κατάλαβα πως δεν αρκεί που ήξερες κάποτε πως το INT 27h στο MS-DOS  σημαίνει “Terminate and Stay Resident-TSR”, ώστε να βγεις στην πιάτσα και να δηλώσεις «προγραμματιστής συστημάτων». Κι ούτε γίνεσαι σήμερα «κομπιουτεράς» επειδή εγκατέστησες τα … «σπασμένα» Windows 10 στον Η/Υ του γείτονα. Ή επειδή κατέβασες και εγκατέστησες το Libreoffice στο laptop της φοιτήτριας ανιψιάς σου.  Ούτε –παλιότερα- αν είχες προσθέσει τις γραμμές: 

@echo off

cd \Windows

win

στο τέλος του αρχείου C:\Autoexec.bat του αφεντικού. Είχε μεν ο τελευταίος εντυπωσιαστεί μιας και πια ξεκινούσαν αυτόματα τα Windows 3.11 με το που πάταγε το power on, αλλά όχι τόσο ώστε να σου δώσει αύξηση. Ούτε είναι η MS-Access το καλύτερο, πόσο μάλλον το  μοναδικό (!) σύστημα RDBMS. Και ναι, μάντεψε κάτι: Όντως μας ενδιαφέρει αν η Βάση Δεδομένων μας είναι ομαλοποιημένη σε 4NF. Και καμιά φορά, για να λύσεις κάποιο πρόβλημα στο τοπικό σου δίκτυο, ίσως χρειαστεί να έχεις καταλάβει τι είναι το ARP table.

Έλα όμως που δεν τα είχε πει κανείς αυτά  τότε (‘90s) ούτε στους πολίτες, πόσο μάλλον στους κυβερνώντες. Οι οποίοι είχαν εισάγει την Πληροφορική στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση διορίζοντας … Γυμναστές, Θεολόγους, Χημικούς κλπ. για να την διδάξουν. Ενδεικτικά για το τι άνθρωποι βρισκόντουσαν σε τι θέσεις, ο τότε υφυπουργός Παιδείας έχει καταδικαστεί σε κάθειρξη 15 ετών (με αναστολή) και δήμευση περιουσίας για υπόθεση τοκογλυφίας. Είχε δε εμπλακεί και σε υπόθεση πλαστογραφίας, αλλά αθωώθηκε στο Εφετείο.  Και μπορεί η μεν τότε στρέβλωση με τους διδάσκοντες την Πληροφορική να έχει πια –μερικώς κατ’ εμέ- αποκατασταθεί, όμως η σύγχυση της Επιστήμης μας με δεξιότητα (όπως είναι π.χ. η οδήγηση αυτοκινήτου) παραμένει. Κι όχι απλά παραμένει, αλλά νομοσχέδια όπως το αναφερόμενο στην αρχή του παρόντος την ενισχύουν! Ενισχύουν –με το αζημίωτο για μερικούς- την μακράν εσφαλμένη πεποίθηση ότι Πληροφορική είναι η γνώση χρήσης του τάδε πακέτου λογισμικού, είτε αυτό είναι το Office 365 είτε ένα IDE όπως το Microsoft Visual Studio.

Κι όπως εγώ δεν κατάφερα (στο 1ο έτος) να γράψω έναν μεταγλωττιστή κι ας ήξερα καλά(;) 1-2 Γλώσσες προγραμματισμού, έτσι και σήμερα θα ανέμενε κανείς να μην θεωρείται ούτε καν «Προγραμματιστής», πόσο μάλλον «Πληροφορικός» κάποιος/α που γνωρίζει να αξιοποιεί το Visual Studio ή το Eclipse ή το περιβάλλον Ruby on Rails ή, ή … Σαν να δηλώνεις Γεωπόνος επειδή έχεις καλλιεργήσει αποδοτικά 20 διαφορετικά φυτά στον κήπο σου. Η διαφορά είναι πως ενώ είναι απίθανο να διαβάσουμε πουθενά για … σεμινάρια φυσιολογίας φυτών ή βοτανικής ή φυτοπαθολογίας ή εδαφολογίας που αίφνης σε κάνουν δυνάμει μέλος του ΓΕΩΤΕΕ σε 3 μήνες, το διαδίκτυο βρίθει αγγελιών του στυλ: “Μάθε να αναπτύσσεις εφαρμογές μέσα στο καλοκαίρι και βρες δουλειά με μισθό άνω των 1000€”.  Οι προσφέροντες τέτοιου είδους υπηρεσίες, σίγουρα δεν έχουν διαβάσει το εξαιρετικό υπερκείμενο: “Teach Yourself Programming in ten years” (https://norvig.com/21-days.html), όπου γίνεται αναφορά και στην Ιπποκράτεια ρήση: “Η τέχνη είναι μεγάλη, η ζωή είναι σύντομη”.  

Σήμερα λοιπόν, η κατάσταση στον χώρο των ΤΠΕ εξακολουθεί να θυμίζει αρκετά την προαναφερθείσα, χρυσή για ορισμένους, δεκαετία του ‘90· όταν πωλούνταν πιστοποιητικά γνώσης χειρισμού συγκεκριμένου λογισμικού αυτοματισμού γραφείου ή Λειτ. Συστήματος (κάποιοι τα διαφήμιζαν ως: “Ευρωπαϊκές άδειες οδήγησης υπολογιστή”) με τα οποία μπορούσε ο Φιλόλογος π.χ. να διοριστεί καθηγητής Πληροφορικής στη Δευτεροβάθμια. Κι όλα αυτά σε 1-2 μήνες το πολύ. Γιατί να ταλαιπωρείται ο κόσμος με μαθήματα εξαμήνου όπως “Δόμες Δεδομένων” ή “Αλγόριθμοι & Πολυπλοκότητα” κ.α. ; Σιγά. Πληροφορική είναι να “ξέρεις να χτυπάς τα πλήκτρα” όπως χαρακτηριστικά είχε πει (Σοσιαλίστρια) Υπουργός Παιδείας πριν μια δεκαετία περίπου. Τι να κάνουμε; Βλέπετε, η ... “ευελφάλεια” (aka: “flexicurity”) σχετίζεται και με το διαρκές κυνήγι απόκτησης δεξιοτήτων. Όχι γνώσεων (πολύ χρονοβόρο), ούτε καλλιέργειας. Οι δεξιότητες μας ενδιαφέρουν: Το χτένισμα, το μαγείρεμα, η δακτυλογράφηση κ.τ.ό. Πώς θα εξυπηρετούμε τους “ξένους;” Τους “πελάτες;” Τον CEO; Ποιοι επιτέλους θα φέρουν την ανάπτυξη;

 Αλίμονο. Αν μόνο αναγνωριζόταν η αξία της Επιστήμης μας και όσων την θεραπεύουν όπως γίνεται στο εξωτερικό, πόσο ωφελημένη θα έβγαινε η ίδια η χώρα μας! Θυμίζω εδώ την ρήση κάποιου: Η παραγωγή λογισμικού είναι μια αποδοτική “βιομηχανία” που δεν έχει την ανάγκη πρώτων υλών και ούτε απαιτεί γιγάντιες επενδύσεις σε υλική υποδομή. Κι ως κατακλείδα, μια άλλη ατάκα. Η δήλωση ενός -δημοφιλούς ως τα σήμερα- πρώην Πρωθυπουργού σχετικά με τους συμπατριώτες μας: “Δεν θα γίνουμε τα γκαρσόνια της Ευρώπης”. 

Φευ. Αποδεικνύεται πως ούτε ο ίδιος ο μακαρίτης δεν πίστευε σ’αυτό!

Τηλέφεια τραύματα

(Όπου «ο τρώσας ουκ ιάσεται»)

Απογευματινή βόλτα με ποδήλατο στις παρυφές της πόλης και, περνώντας μπροστά απ’ την αυλή παλιού συμμαθητή, τον ακούω να με καλεί για έναν καφέ. Δεν υπήρχε κανένας λόγος να αρνηθώ την πρόσκληση, ιδίως εφόσον είχαμε πολλά χρόνια να ιδωθούμε· κάτοικοι στην ίδια μικρή πόλη από δεκαετίες και οι δυο, πλην όμως, λίγο οι διαφορές στα επαγγελματικά και στα οικογενειακά («ελεύθερο πουλί» ο φίλος), λίγο που τα σπίτια μας έτυχαν αρκετά μακριά το ένα απ’ το άλλο και δεν είχε τύχει ν’ ανταμώσουμε, τουλάχιστον όχι  στο κοντινό παρελθόν.

Η συζήτηση εντελώς αναμενόμενη. Τα «του βίου»: Πόσα παιδιά έχεις; Ηλικίες; Η σύζυγος; Εγώ δεν λέω να παντρευτώ, εδώ, με τα χωράφια ασχολούμαι κλπ. Άμεση εξέλιξη βέβαια, η κλασική ερώτηση:

-Με τι ασχολείσαι; (εκείνος προς εμένα).

-Εκπαιδευτικός Πληροφορικής στο τάδε Λύκειο της περιφέρειας.

-Μα εσύ; Τέτοιο μυαλό, με τόσες ικανότητες, που έκανες ό,τι ήθελες με τα κομπιούτερ, κατάντησες (sic) εκπαιδευτικός; Σαν να πήγες χαμένος μου φαίνεται!

            Το τι απάντησα στον αιώνιο φοιτητή, αγρότη και παλιό συμμαθητή δεν έχει καμία ιδιαίτερη σημασία. (Και φυσικά δεν ξιπάζομαι από τα θετικά σχόλια του είδους «μυαλό στην Πληροφορική».) Σημασία όμως έχουν όσα μου θύμισε το σχόλιό του περί «κατάντιας». Βλέπετε, χάρη σ’ αυτό το σχόλιο θυμήθηκα πού και από ποιους είχα ξανακούσει τέτοια λόγια.

            Λοιπόν, τέτοιου είδους «επιχειρήματα» χρησιμοποιούσαν τη δεκαετία του ’90, τόσο απλοί πολίτες, εκπαιδευτικοί (ή «αδιόριστοι εκπαιδευτικοί» κατ’ άλλους), όσο και ο Γενικός Γραμματέας στο Υπ. Παιδείας ή και ο ίδιος ο Υπουργός Παιδείας, για να δικαιολογήσουν τα αδικαιολόγητα· να «εξηγήσουν», δηλαδή, γιατί ο … Θεολόγος προηγούνταν στην επετηρίδα (τότε) της Πληροφορικής έναντι του Πληροφορικού, με αποτέλεσμα να διορίζεται - φυσικά - πρώτος! Αυτό συνέβαινε σχεδόν με όλους τους κλάδους: Είχες σπουδάσει Χημικός, Βιολόγος, Φυσικός, Ιχθυολόγος(!), Φιλόλογος, Γυμναστής; Με κάποιες ώρες σεμιναρίων στη χρήση Η/Υ (το πιστοποιητικό να είχες τέλος πάντων) διοριζόσουν καθηγητής Πληροφορικής (ΠΕ19-20 τότε). Ενδεικτικά νούμερα για το 1997: https://is.gd/Vi3FUj. Αν δεν υπήρχαν άμεσα κενά, έμπαινες στην επετηρίδα ΠΕ19-01 ως απόφοιτος «καθηγητικής» σχολής και προηγούσουν όλων όσων είχαν αποφοιτήσει από Τμήματα Πληροφορικής, οι οποίοι μπορούσαν να εγγραφούν στην «άλλη» επετηρίδα, ΠΕ19-02, εκτός αν είχαν βγάλει και Σ.Ε.Λ.Ε.Τ.Ε (νυν Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε). Ήταν οι εποχές που ο Φυσικός (με σεμινάρια MS Office) δεν έλεγε «Σπούδασα/Είμαι Φυσικός»· έλεγε: «Είμαι αδιόριστος καθηγητής Φυσικής και Πληροφορικής». Λες και του ‘χαν δώσει καμιά υπογεγραμμένη σύμβαση με το Δημόσιο, όταν εισήλθε στο Φυσικό. Απ’ την άλλη, για όσους λέγανε: «Είμαστε Πληροφορικοί», σήμαινε πως δεν κάνανε για καθηγητές Πληροφορικής… Τουλάχιστον όχι ως μόνιμοι. Κοντολογίς, κάποιος που είχε σπουδάσει την Πληροφορική δεν θα μπορούσε ποτέ να ελπίζει σε διορισμό στην εκπαίδευση, αν δεν είχε τελειώσει τη σημερινή Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

            Εν πάση περιπτώσει, ας επανέλθω στα περί … τραυμάτων. Πολλές φορές, όταν «στριμώχνονταν» κάποιοι του Υπ. Παιδείας κι έπρεπε επιτέλους να υπερασπιστούν την παραπάνω κατάσταση, θύμιζαν τον προαναφερθέντα συμμαθητή μου, όταν έλεγαν «Μα με τέτοιες σπουδές; Με τόσες εταιρείες εδώ και στο εξωτερικό να σας ζητάνε κι εσείς θέλετε να γίνετε δάσκαλοι; Σπουδάσατε τέτοια καινούργια πράγματα και θα πάτε στο δημόσιο;» κλπ κλπ.

            Αντίστοιχα προβλήματα είχαν και οι απόφοιτοι Τμημάτων Μουσικών Σπουδών. Στη δική τους επετηρίδα (καθηγητών Μουσικής), προηγούνταν οποιοσδήποτε είχε τελειώσει κάποια «καθηγητική» σχολή και είχε κάποιου είδους πιστοποίηση/δίπλωμα από Ωδείο (π.χ. πήγαινε χρόνια κιθάρα και είχε κάποιου είδους πιστοποίηση). Στους αποφοίτους μάλιστα του εν λόγω Τμήματος του ΑΠΘ (5ετούς διάρκειας σπουδών), ένας ανεκδιήγητος Υπ. Παιδείας (που αρκετά αργότερα έγινε και πρωθυπουργός) είχε πει ότι αυτοί προορίζονταν για «διευθυντές σε μεγάλες ορχήστρες» και όχι για το (ασήμαντο, ως φαίνεται κατ’ αυτόν) λειτούργημα του εκπαιδευτικού.

            Και πάλι, δεν είναι αυτό το θέμα μας! Και εξηγώ (επιτέλους): Σε κάθε περίπτωση, το κυρίως πρόβλημα, με τα φληναφήματα του τύπου «γιατί να καταντήσεις καθηγητάκος;», δεν είναι αν υπάρχουν δουλειές «έξω» (στον ιδιωτικό τομέα στην Ελλάδα ή στο Εξωτερικό) ούτε πόσο καλά αμείβονται  αυτές και πόσο άσχημα αυτή του εκπαιδευτικού· ούτε καν αν κάποιος θέλει να βρει δουλειά στην Ελληνική επαρχία (για δικούς του λόγους, βρε αδερφέ) ή αν είναι απρόθυμος να πάει στις ΗΠΑ, όπου «οι δασκαλάκοι εκεί παίρνουν ψίχουλα, ανήκουν στις χαμηλές τάξεις, ενώ τα στελέχη στις μεγάλες εταιρείες…»

Όχι. Το πρόβλημα έγκειται στο ότι οι ίδιοι οι διακονούντες την Παιδεία (Υπουργοί, Γραμματείς, Διοικητικοί Υπάλληλοι), καθώς και οι εκπαιδευτικοί ή όσοι θέλουν να γίνουν εκπαιδευτικοί (προφανώς μόνο για να «βολευτούν» κι όχι για να προσφέρουν), απαξιώνουν (ή -έστω - απαξίωναν) αυτό που υπηρετούν ή επιθυμούν να υπηρετήσουν! Κι απλούστερα: Για μένα (λες) είναι «κατάντια» να γίνω εκπαιδευτικός, αλλά για σένα δεν είναι, κι ας μην σπούδασες καν το αντικείμενο το οποίο θα κληθείς να διδάξεις. Μα όταν λες μόνος σου πως «είναι κατάντια να είσαι δάσκαλος/εκπαιδευτικός», πώς - για όνομα του Θεού! - περιμένεις να αποδεχθεί το μέγα αυτό λειτούργημα η υπόλοιπη κοινωνία, μέσα στην οποία και οι ίδιοι οι μαθητές μας; Κι αν εσύ θέλεις να το απαξιώσεις (μιας και στο μυαλό σου μόνο ως «βόλεμα» το βλέπεις), εγώ και οι άλλοι, που το εκτιμούμε, τι σου φταίμε;

            Ω της ύβρεως! Κάποιος που ονειρευόταν κάποτε να σπουδάσει Νομικός, αλλά δεν τα κατάφερε πολύ καλά στις Πανελλήνιες και βρέθηκε Θεολόγος, δεν είναι «κατάντια» ούτε ντροπή να διδάσκει εσαεί Πληροφορική στους νέους. Για άλλους όμως είναι! Και κάποτε τα ‘λεγαν αυτά και οι «υψηλά ιστάμενοι» στην ιεραρχία της Εκπαίδευσης. Ε, τούτα μου θύμισε - καλή του ώρα - ο συμμαθητής μου τις προάλλες, κι αυτά τα τραύματα που η μνήμη «ξαναέξυσε» αποδείχθηκαν Τηλέφεια. Και είναι μάλλον αργά για να τα ... γιάνουν εκείνοι που μου τα κατάφεραν.

Ο ενιαίος και αδιάσπαστος κλάδος των Ελλήνων Πληροφορικών καταδικάζει τις προσπάθειες κατακερματισμού του κλάδου σε "Μηχανικούς" και "Επιστήμονες" - Οι Έλληνες δικαιούνται και θα έχουν σύγχρονες και αποτελεσματικές διαδικασίες απονομής Δικαιοσύνης

Πρόσφατο κείμενο που υπογράφει ο Πρόεδρος του ΤΕΕ / Τμήμα Δυτικής Ελλάδας Βασίλειος Ν. Αιβαλής Διπλ. Μηχανολόγος & Αεροναυπηγός Μηχανικός σχετικά με το σχέδιο του Νέου Κώδικα Δικαστικών Υπαλλήλων ασκεί κριτική στο εν λόγω σχέδιο, επειδή, όπως ισχυρίζεται ο συντάκτης του:

1. Θίγει την επαγγελματική κατοχύρωση των Μηχανικών Η/Υ αφού δεν καθορίζει καμία διαφοροποίησή τους από τους υπόλοιπους υπαλλήλους κλάδου ΠΕ Πληροφορικής.
2. Αγνοεί και ακυρώνει τους Διπλωματούχους Μηχανικούς Η/Υ του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας ως επιστήμονες πρόσθετων, εξειδικευμένων προσόντων.
3. Υποβαθμίζει τα διπλώματα των πολυτεχνικών σχολών και δρα ισοπεδωτικά εξισώνοντας τους πάσης φύσεως τίτλους σπουδών Υπολογιστών και Πληροφορικής.

Το πρώτο που παρατηρεί κανείς είναι ότι το εν λόγω κείμενο δεν αποτελεί εξαίρεση αλλά κανόνα όσο αφορά τη νοοτροπία που επικρατεί εδώ και χρόνια σε κύκλους του ΤΕΕ. Μια νοοτροπία που θεωρεί ότι οι σπουδές σε πανεπιστημιακά τμήματα που δεν ανήκουν σε Πολυτεχνεία ή Πολυτεχνικές Σχολές είναι κατώτερες. Συνακόλουθα, οι Επιστήμονες Υπολογιστών θα πρέπει να θεωρούνται "κατώτεροι" επιστημονικά και να μην απολαμβάνουν τα ίδια δικαιώματα με τους Μηχανικούς Υπολογιστών. Για παράδειγμα οι Χημικοί θα πρέπει να θεωρούνται κατώτεροι των Χημικών Μηχανικών, οι Επιστήμονες Υπολογιστών κατώτεροι των Μηχανικών Υπολογιστών κ.λ.π. Το ανωτέρω κείμενο εστιάζει σε αυτή ακριβώς την διάκριση μεταξύ των Πληροφορικών και διατυπώνει τον ισχυρισμό ότι με την ενιαία αντιμετώπιση όλων των Πληροφορικών από το υπό επεξεργασία σχέδιο νόμου για τον Νέο Κώδικα Δικαστικών Υπαλλήλων θίγεται η "ανωτερότητα" των Μηχανικών Υπολογιστών έναντι των Επιστημόνων Υπολογιστών.

Να σημειωθεί καταρχάς ότι δεν υφίσταται εντός του Τεχνικού Επιμελητηρίου ειδικότητα “Μηχανικών Υπολογιστών”. Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 5 του Ν. 1486/1984 (ΦΕΚ 161/Α/18.10.1984), “τα Μέλη του ΤΕΕ εντάσσονται στις βασικές ειδικότητες: α) Πολιτικών Μηχανικών, β) Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, γ) Μηχανολόγων Μηχανικών, δ) Ηλεκτρολόγων Μηχανικών, ε) Αγρονόμων Τοπογράφων Μηχανικών, στ) Χημικών Μηχανικών, ζ) Μηχανικών Μεταλλείων-Μεταλλουργών η) Ναυπηγών Μηχανικών θ) Ηλεκτρονικών Μηχανικών”. Συνεπώς δεν μπορεί να θίγεται κάποια ειδικότητα που δεν υφίσταται. Είναι όμως άξια προσοχής, και θα έπρεπε η ακαδημαϊκή κοινότητα να εκφράσει τη γνώμη της, για το κατά πόσο διαφοροποιείται μια κατηγορία Πανεπιστημιακών τμημάτων έναντι των υπολοίπων εν όψει μάλιστα και των πρόσφατων εξελίξεων όσον αφορά την μετατροπή των ΤΕΙ σε Πολυτεχνικές Σχολές (μετεξέλιξη των Σχολών Τεχνολογικών Εφαρμογών).

Σχετικά τώρα με το ΠΔ.44/2009, το οποίο μνημονεύει το ανωτέρω κείμενο για να "τεκμηριώσει" τους αλλοπρόσαλλους ισχυρισμούς του, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι το διάταγμα αυτό δεν θεσπίζει καμία διαφοροποίηση Μηχανικών και Επιστημόνων σε σχέση με τις επαγγελματικές τους αρμοδιότητες. Για την ακρίβεια, διαχωρισμός γίνεται μόνο σε σχέση με τον τίτλο σπουδών (δίπλωμα/πτυχίο). Έχει μάλιστα ιδιαίτερα αξία να επισημανθεί ότι Δελτίο Τύπου της Κεντρικής Διοίκησης του ΤΕΕ στις 7/4/2008 καλούσε τον τότε Υπ. Παιδείας κ. Στυλιανίδη να μην υπογράψει το εν λόγω ΠΔ(!) αλλά να ξεκινήσει εξ αρχής η διαδικασία σύνταξής του με αποκλεισμό όσων δεν είναι μέλη του ΤΕΕ. Αυτό το διάταγμα που ρίχνονταν στην πυρά το 2008 επιχειρείται να χρησιμοποιηθεί το 2019 ως σωσίβιο της νοοτροπίας που θέλει αποφοίτους Πανεπιστημίων δύο ταχυτήτων!

Με αυτή την ευκαιρία, όμως, αξίζει να θυμηθεί κανείς επίσης:

• Τη θέση που έχουν καταθέσει αρκετοί Πρόεδροι Τμημάτων Πληροφορικής σχετικά με την προαναφερθείσα αντίδραση του ΤΕΕ το 2008 όπου

1. ορίζονται ως αρμόδια τα Πανεπιστημιακά Τμήματα τετραετούς φοίτησης (και όχι το ΤΕΕ) που θεραπεύουν τα γνωστικά πεδία της Πληροφορικής και των Τηλεπικοινωνιών, να καθορίζουν την επάρκεια των σπουδών στα ανωτέρω αντικείμενα,
2. αποσαφηνίζεται η διαφοροποίηση μεταξύ των κλασικών έργων μηχανικής και των έργων πληροφορικής,
3. αποδομείται το οξύμωρο σχήμα της προνομιακής αντιμετώπισης της πενταετούς φοίτησης και της στρέβλωσης που αυτή εισάγει σε σχέση με τις σπουδές τετραετούς φοίτησης στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
4. τονίζεται ότι η προσπαθεια αποκλεισμού από επαγγελματικά δικαιώματα βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με την οδηγία του  Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 2005/36/ΕΚ,
5. διαπιστώνεται ότι το ΤΕΕ δεν αποτελεί Επαγγελματικό Επιμελητήριο στο χώρο της Πληροφορικής και των Τηλεπικοινωνιών

• Την από 9/4/2009 απάντηση του Προέδρου του Συμβουλίου Ανωτάτης Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης, Καθηγητού Χρήστου Β. Μασσαλά, στις αιτιάσεις της διοικούσας ομάδας του ΤΕΕ σχετικά με το σχέδιο διατάγματος το οποίο τελικά και υπογράφηκε (ΠΔ.44/2009) από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Υπενθυμίζουμε επίσης στο ΠΔ.50/2001 (προσοντολόγιο δημοσίου όπως τροποποιήθηκε και ισχύει), και ειδικότερα στο άρθρο 6 όπου οριοθετείται ο κλάδος ΠΕ Πληροφορικής,  δεν υφίσταται πλέον διάκριση επιστημόνων και μηχανικών υπολογιστών. Υπάρχει, βεβαίως, και το άρθρο 5 που οριοθετεί τον κλάδο ΠΕ Μηχανικών για όσους ενδιαφέρονται να ενταχθούν σε αυτό και να ασκήσουν ως δημόσιοι υπάλληλοι επαγγέλματα Μηχανικών, και όχι Πληροφορικής. Το κείμενο του ΤΕΕ Δυτικής Ελλάδας αναφέρεται σε παλαιότερη (μη ισχύουσα) έκδοση του ΠΔ.50/2001 όπου όντως υπήρχε διάκριση επιστήμης και μηχανικής των υπολογιστών. Μια διάκριση που, όπως τεκμηριώθηκε, δεν υφίσταται πλέον καθώς δεν ανταποκρίνεται στην υφιστάμενη διάρθρωση της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα μας.

Όλα τα παραπάνω δεν γίνεται να αφήσουν αδιάφορους τους Ενωμένους Πληροφορικούς των Ελληνικών Δικαστηρίων και όχι μόνο. Καθίσταται, πλέον, επιτακτική ανάγκη η συσπείρωσή τους στην Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας ώστε να ξεκινήσει να προωθηθεί αποτελεσματικά η αξιοποίηση των Πληροφορικών για τον εκσυγχρονισμό της Δικαιοσύνης με στόχο, βέβαια, την αντιμετώπιση χρόνιων παθογενειών προς όφελος όλων των Πολιτών. Η επιτάχυνση των διαδικασιών απονομής Δικαιοσύνης είναι ο κοινός στόχος και το ώριμο αίτημα της Ελληνικής Κοινωνίας. Για να ενισχυθεί, τελικά, η εμπιστοσύνη των Πολιτών στους θεσμούς και να θωρακιστεί η Δημοκρατία.